Ergenlerde Akran Baskısı ve Akran Zorbalığı: Aileler Nasıl Destekleyici Olabilir?

23 Eyl

3 dakikada okunur

Ergenlik döneminde arkadaşlıklar, gençlerin hayatında daha fazla yer kaplamaya başlar. Bir gruba ait olmak, anlaşılmak ve kabul görmek isterler. Bu ihtiyaç doğaldır. Yine de bazen arkadaş ilişkileri içinde “Uyum sağlamak için bunu yapmalıyım” düşüncesi oluşabilir.

Bir ergen, dışlanmamak için istemediği bir etkinliğe katılabilir, düşüncesini saklayabilir ya da kendisini rahatsız eden bir şakaya gülmek zorunda hissedebilir. Bazı durumlarda ise yaşadıkları akran baskısının ötesine geçer ve zorbalığa dönüşür. Ailelerin ilk adımı, gencin ne yaşadığını aceleyle yorumlamadan anlamaya çalışmaktır.

Akran baskısı ve akran zorbalığı aynı şey mi?

Akran baskısı, arkadaşların doğrudan veya dolaylı etkisiyle gencin istemediği bir davranışa yönelmesidir. “Herkes yapıyor, sen de yap” sözü açık bir baskı olabilir. Gruptan dışlanma kaygısıyla kendi fikrini söyleyememek ise daha örtük yaşanabilir.

Akran zorbalığı ise zarar veren davranışları içerir. Alay etme, küçük düşürme, tehdit, dışlama veya çevrim içi ortamda hedef gösterme bunlara örnektir. Özellikle davranışın tekrarlanması ve taraflar arasında güç dengesizliği bulunması, zorbalığı sıradan bir anlaşmazlıktan ayırmaya yardımcı olur. Her arkadaş çatışması zorbalık değildir; ancak gencin yaşadığı incinmeyi ciddiye almak gerekir.

Aidiyet ihtiyacı neden “hayır” demeyi zorlaştırabilir?

Bir genç ne istediğini biliyor olsa bile bunu arkadaşlarına söylemekte zorlanabilir. “Hayır dersem benimle konuşmazlar mı?” ya da “Beni gruptan çıkarırlar mı?” diye düşünebilir. Bu nedenle yalnızca “Hayır demeyi öğren” tavsiyesi her zaman yeterli olmaz.

Açık havada arkadaş grubunun yanında düşünceli duran ergeni temsil eden görsel

Ebeveynler, sınır koymayı günlük konuşmalar içinde destekleyebilir. Örneğin gençle birlikte şu cümleleri deneyebilirler:

“Ben buna katılmak istemiyorum.”
“Bu şaka beni rahatsız ediyor.”
“Sizinle vakit geçirmek isterim ama bunu yapmayacağım.”
“Şimdi cevap vermek istemiyorum, düşüneceğim.”

Amaç, genci her durumda tek başına mücadele etmeye zorlamak değildir. Bazı durumlarda güvenilir bir yetişkinin desteği gerekir.

Aileler konuşmaya nasıl başlayabilir?

Arkadaşları hakkında sert yorumlar duyan bir ergen, bir sonraki sorunu anlatmaktan çekinebilir. Bu yüzden konuşmaya sorgulamayla değil, merakla başlamak daha yararlı olabilir:

“Son zamanlarda arkadaşlarınla ilgili seni zorlayan bir şey var gibi geliyor. Anlatmak istersen dinleyebilirim.”

Genç anlatmaya başladığında sözünü kesmeden dinlemek, duygusunu küçümsememek ve hemen çözüm sunmaya çalışmamak önemlidir. “Neden karşılık vermedin?” yerine “O sırada kendini nasıl hissettin?” demek, konuşmayı açık tutabilir. Zorbalık yaşayan çocukları dinlemek ve çözüm sürecine katmak, önerilen destek adımları arasındadır.

Evde ergen çocuğunu dikkatle dinleyen ebeveyni temsil eden görsel

Hangi değişikliklere dikkat edilmeli?

Arkadaş ilişkilerinde yaşanan güçlükler her zaman açıkça anlatılmayabilir. Okula gitmek istememe, arkadaş ortamlarından uzaklaşma, uyku veya duygu durumunda değişiklikler, telefon bildirimlerinden belirgin biçimde kaygılanma gibi durumlar aileye konuşma başlatmak için bir işaret verebilir.

Bu değişikliklerin tek bir nedeni olduğu varsayılmamalıdır. “Sende bir farklılık fark ettim, neler olduğunu anlamak isterim” gibi sakin bir yaklaşım, gencin kendi deneyimini anlatmasına alan açar.

Zorbalık söz konusuysa aile ne yapabilir?

Önce gencin güvenliğini ve ne yaşadığını anlamaya odaklanın. Olayların nerede, ne zaman ve kimlerle yaşandığını birlikte konuşun. Çevrim içi zorbalık varsa mesaj veya ekran görüntülerini saklamak, ilgili platformdaki engelleme ve bildirme seçeneklerini değerlendirmek yararlı olabilir. Ardından gençle birlikte okul rehberlik servisi ve ilgili öğretmenlerle nasıl iletişim kurulacağını planlayın.

Genci zorbalık yapan kişiyle tek başına yüzleşmeye zorlamayın. “Bunu kendin hallet” demek yerine, hangi yetişkinlerden destek alabileceğini birlikte belirleyin. Tehdit, fiziksel şiddet veya ciddi güvenlik kaygısı varsa gecikmeden okul yönetiminden ve gerekli kurumlardan destek alın.

Ergen ve ebeveynin birlikte telefondaki bir durumu değerlendirmesini temsil eden görsel

Arkadaşlıkları yasaklamak çözüm mü?

Ebeveynin kaygıyla arkadaşlıkları hemen yasaklamak istemesi anlaşılabilir. Ancak karar vermeden önce gencin ilişkide ne yaşadığını ve o arkadaşlığın onun için ne ifade ettiğini dinlemek gerekir. Ardından güvenlik, saygı ve kişisel sınırlar hakkında birlikte konuşulabilir.

Ergenin kendi ilişkilerini değerlendirebilmesi zaman alır. Ailenin düzenli ve yargılamayan iletişimi, zorlandığında yeniden konuşabileceği bir alan oluşturur.

Ne zaman profesyonel destek düşünülmeli?

Yaşananlar gencin günlük yaşamını, okula devamını, uykusunu veya ilişkilerini belirgin biçimde etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak değerlendirilebilir. Kendine zarar verme düşüncesi ya da yakın güvenlik riski dile getiriyorsa bunu ciddiye alın ve acil destek isteyin. Zorbalık, ergenlerin ruh sağlığını etkileyebilen risk etkenlerinden biridir.

Ergenlerin her arkadaş sorununu aileleriyle aynı anda paylaşmasını beklemek gerçekçi olmayabilir. Yine de dinlendiklerini, suçlanmadıklarını ve ihtiyaç duyduklarında yanlarında bir yetişkin olduğunu bilmeleri önemlidir.

Bilgilendirme notu

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; psikolojik değerlendirme, tanı veya terapi yerine geçmez. Her ergenin yaşadığı durum farklıdır. Süren zorlanmalar veya güvenlik kaygıları için uygun bir uzmana başvurulmalıdır.

Görsel bilgilendirmesi: Bu blog yazısında kullanılan temsili görseller yapay zekâ ile oluşturulmuştur. Gerçek danışanları, yaşanmış olayları veya terapi süreçlerini göstermez.